Strona główna Patron szkoły Nasza Szkoła Osiągnięcia Galeria zdjęć Statut SzkołyRada RodzicówOgłoszeniaAktualności Kontakt Księga Gości LinkiNasi Sponsorzy Archiwum Okienko ! Nowe !


Dział Historia

Historia miasta i osady Dobre

         Dobre, obecnie osada gminna w powiecie mińskim województwa mazowieckiego, położona jest pod względem geograficznym na północnym krańcu Niziny Południowomazowieckiej, jednocześnie zaś na północnym krańcu mniejszej jednostki - Wysoczyzny Siedleckiej (współrzędne geograficzne 21,68o E; 52,32o N). Krawędź jej przebiega łukiem skierowanym na zachód przez Siennicę, Mińsk Mazowiecki, Stanisławów, Dobre, Węgrów, Treblinkę. W okolicach Dobrego obserwujemy nieznaczne pofałdowanie terenu, stanowiące krawędź moreny dennej. Obszar całej osady leży na wysokości 154-160m n.p.m. Gleby wokół Dobrego są piaszczyste, z domieszką wapnia, iłów, rzadziej próchnicy. W dolinach cieków wodnych, licznych pomiędzy Bugiem i Liwcem, występują użytki łąkowe. W najbliższej okolicy Dobrego brak użytków leśnych. Jest to skutek masowego wycinania Puszczy Sulejowskiej, która do 1831 ,roku graniczył niemalże z miasteczkiem. Najistotniejsze znaczenie ma dla osady droga z Warszawy do Węgrowa.

 

Satelitarne zdjęcie okolic Dobrego
wykonane z wysokości 9,8 km

(Community Landsat 7)

Okres staropolski

          W okresie staropolskim miasteczko Dobre znajdowało się w obrębie ziemi liwskiej, ta z kolei należała do województwa mazowieckiego. Przed inkorporacją Mazowsza do Korony (1529) ziemia liwska wielokrotnie przechodziła w wyniku działów spadkowych w ręce kolejnych książąt mazowieckich. W 1374 roku książę mazowiecki Siemowit III oddał ziemię czerską i liwską młodszemu synowi, Siemowitowi IV, a w 1379 roku Czersk z Liwem przeszedł na jego starszego syna, Janusza I. Zjednoczył on w swym ręku ziemie Mazowsza, które po inkorporacji weszły w skład Korony jako województwo mazowieckie.

          Mazowsze było terenem słabo zurbanizowanym w porównaniu np. z Małopolską. W 1350 roku istniało tu zaledwie 10 miast. Ziemia liwska, jako część Mazowsza najbardziej wysunięta na wschód, stanowiła od czasów najdawniejszych bastion broniący przed atakami ze wschodu i w związku z tym przeżywający liczne napaści i zniszczenia. Z tego względu ziemię tę cechowało pewne zapóźnienie cywilizacyjne. Nawet Liw, jeden z najstarszych w Polsce ośrodków obronnych i targowych, otrzymał prawa miejskie dopiero w 1421 roku, a ponowienie lokacji nastąpiło w 1446 roku - wtedy to ulokowano również Liw Nowy. Dobre ulokowano dopiero w 1530 roku. Te trzy ówczesne miasta: Liw Stary, Liw Nowy i Dobre były jedynymi ośrodkami miejskimi dawnej ziemi liwskiej i należały do najmniejszych na całym Mazowszu.

 

Lokacja miasta

      Miasto Dobre zostało założone 28 września 1530 roku. Tą datą sygnowany jest akt lokacyjny, wystawiony przez Zygmunta Starego dla Jana Dobrzynieckiego herbu Ciołek, podstolego zakroczymskiego, właściciela dóbr Osówno w ziemi liwskiej. Włości Dobrzynieckiego obejmowały wówczas, obok Dobrego - nowo fundowanego miasta, wsie Makówiec, Nowawieś, Czarnogłów, Wola Czarnogłowska, Rudzienko, Rudno, Rakowiec i Polków.

      

   Dobre usytuowane zostało na starym i ważnym szlaku handlowym. Łączył on Wilno z Wrocławiem. W chwili lokacji Dobrego znaczenie międzynarodowe tego szlaku zaczęło już przygasać, utrzymało się jednak jego lokalne znaczenie.

          Dobre leżało także w centrum dość dużego kompleksu dóbr, skupionych w ręku Dobrzynieckich. Jeżeli dodamy, że cały ten teren był ośrodkiem eksploatacji rud darniowych (Rudno, Rudzienko), co miało duży wpływ na rozwój handlu wyrobami z żelaza, to położenie miasta możemy uznać za wyjątkowo korzystne dla dalszego rozwoju.

Ciołek herb Dobrzynieckich

 

          Miasto Dobre nie zostało ulokowane na surowym korzeniu, akt lokacyjny byt tylko kontynuacją rozwoju istniejącej już w tym miejscu osady o nieznanym charakterze. W akcie powołania parafii Dobre spotykamy się z nazwą Zadna, odnoszącą się do osady z okresu przed lokacją miasta, której dopiero Dobrzyniecki nadał nazwę Dobre.

          Zygmunt Stary nadając lokację miasta przyznał mu prawo do trzech jarmarków rocznie: na św. Stanisława (8 maja), na św. Jana (24 czerwca) i w siódmą niedzielę po Zielonych Świątkach oraz jeden targ tygodniowy w sobotę. Zwalniał też, mieszczan na 12 lat od wszystkich powinności prócz czopowego (podatek od warzenia piwa). Pozostałe sprawy związane z organizacją miasta, oddał Król najprawdopodobniej, jak to przy lokacji szlacheckiej, do ustnego lub pisemnego uznania właściciela. ;)

          W 1563 r. pojawiają się pierwsze wzmianki o istnieniu dwóch miast o nazwie Dobre: Dobre Stare i Dobre Nowe - położone przy drodze do Rąbieży - należących do różnych właścicieli: pierwsze do Dobrzynieckich, drugie do Ossowińskich. Stało się to zapewne dzięki posagowi, jaki siostra fundatora Dobrego, Jana Dobrzynieckiego, w 1533 r. wniosła do rodziny Ossowińskich po ślubie z Pawłem Ossowińskim.

 
Inni właściciele

          Dobre pozostawało w rękach Dobrzynieckich jeszcze w 1635 r. wówczas Krzysztof Dobrzyniecki wybudował w
Dobrem nowy drewniany kościół w miejsce pierwszego z 1530 roku, który spłonął. W 1752 roku, w wydanym przez Augusta III "drugim przywileju królewskim" jako właściciela Dobrego podaje się Piotra Leżewskiego. Następnymi właścicielami Dobrego byli Szydłowscy i Massalscy. W 1775 roku Dobre jest w rękach biskupa Ignacego Józefa Massalskiego, targowiczanina, powieszonego w Warszawie podczas insurekcji kościuszkowskiej. W 1785 r. Dobre nabywa od Massalskich Szymon Szydłowski, kasztelan żarnowski.   
           Od Szydłowskiego, w 1801r. Dobre wraz z Rudzienkiem i Rudnem nabył Ignacy Antoni Jaźwiński, herbu Grzymała. W 1864 r. Dobre przeszło na własność jego synów – Feliksa i Walentego. Walenty Jaźwiński około 1850 r. podejmuje starania o zmianę miasta Dobre na gminę wiejską. Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych maju 1852 roku przychyliła się do jego wniosku; tym samym zakończył się 322-letni okres istnienia miasteczka Dobre. Od tej pory było ono wsią należącą do gminy Rudzienko. W roku 1872 na mocy testamentu Dobre przeszło na własność wdowy po Walentym - Kamilli z Zagajewskich Jaźwińskiej. Następnymi właścicielami Dobrego byli prawdopodobnie Osowscy.

Grzymała herb Jaźwińskich

 

Budowa kościoła   

          Najważniejszym wydarzeniem w Dobrem w drugiej połowie XIX wieku była budowa nowego kościoła. Stary, drewniany spłonął w 1873r. W 1878 ukończono budowę nowego kościoła wzniesionego staraniami Kamili Jaźwińskiej według projektu Bolesława Podczaszyńskiego. Zmieniono wówczas patrona parafii ze św. Stanisława na św. Mikołaja.

                      

 

Wiek XX

          W okresie międzywojennym w Dobrem znajdował się urząd gminy, choć nominalnie gmina mieściła się w Rudzienku. Zarówno wojna polsko-sowiecka 1920 r. jak i II wojna światowa oszczędziły osadzie większych zniszczeń.

          Podczas II wojny światowej z budynków ucierpiał jedynie kościół na który w 1944r. spadły dwa pociski artylerii radzieckiej, uszkadzając dach i okna, Szkody te po wojnie naprawiono.

          18 maja 1943 roku powstaje w Dobrem Gminna Spółdzielnia. W latach najbujniejszego rozkwitu spółdzielczości w Polsce GS w Dobrem prowadzi piekarnię, masarnię, rozlewnię wód gazowanych, skład opału i materiałów masowych, skup żywca, Kluby Rolnika oraz sklepy spożywcze w niemalże wszystkich miejscowościach na terenie gminy Dobre, skupiając w swych szeregach ponad 4000 członków. Po 1989 roku , w wyniku urynkowienia gospodarki, następuje stopniowe zmniejszanie znaczenia GS w gminie. Obecnie GS w Dobrem prowadzi 5 sklepów na terenie gminy oraz 2 w Dobrem. Liczba członków Gminnej Spółdzielni spadła do 80 w roku 2005.

          3 stycznia 1950 roku powołano do życia Gromadzką Bibliotekę Publiczną w Dobrem. Obecnie, pod nazwą Gminna Biblioteka Publiczna, zajmuje zabytkowy budynek, w którym mieścił się niegdyś Urząd Gminy. Wcześniej biblioteka zajmowała górne piętra Gminnego Ośrodka Kultury, a jeszcze wcześniej swą siedzibę miała w prywatnym, drewnianym domu u wlotu ulicy Przemysłowej.

          W 1982 roku w Dobrem zawiązuje się Spółdzielnia Mieszkaniowa "ZGODA" skupiająca około 100 członków. Dzięki jej działalności już w 1988 roku oddane do użytku zostają dwa pierwsze dwupiętrowe bloki mieszkalne. W kolejnym etapie tj. w roku 1991 powstają dwa kolejne. Łącznie dzięki działalności spółdzielni mieszkaniowej mieszkania otrzymało 78 rodzin. Obecnie w budynkach spółdzielni zamieszkuje około 280 osób. Osiedle mieszkaniowe w Dobrem stanowi ciekawe urozmaicenie typowo wiejskiej architektury osady Dobre.

         1 stycznia 1973 roku, na podstawie uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie, Dobre stało się siedzibą gminy, a 18 czerwca 1990 powołano do życia Samorząd Gminy Dobre.

         Obecnie miejscowość Dobre zamieszkuje około 1600 mieszkańców w ponad 400 gospodarstwach domowych. Na terenie gminy jest 743 dzieci w wieku 7 - 16 lat podlegających obowiązkowi szkolnemu, uczących się w trzech szkołach podstawowych i jednym gminnym gimnazjum.

Źródło: Maria Dauksza, Dobre - dawne miasteczko w ziemi liwskiej, w. "Rocznik Mińskomazowiecki" nr 3, - Wydawnictwo TPMM
Archiwa Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w Dobrem, Spółdzielni Mieszkaniowej "ZGODA", Gminnej Biblioteki Publicznej w Dobrem,
Urzędu Gminy w Dobrem, Szkoły Podstawowej w Dobrem
materiały zebrane przy współpracy uczniów klas VI Szkoły Podstawowej w Dobrem rok szk. 2004/2005

Opracowanie Wojciech Rastawicki
Fotografie Wojciech Rastawicki